(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 090

॥ శ్రీః ॥
6.90. అధ్యాయః 090
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
అర్జునాత్మజేన ఇరావతా శకునేరనుజానాం వధః ॥ 1 ॥ ఆర్శ్చశృంగినాంనా రాక్షసేన ఇరావతో వధః ॥ 2 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 6-90-0x(4170)(42700)
వర్తమానే తథా రౌద్రే రాజన్వీరవరక్షయే।
శకునిః సౌబలః శ్రీమాన్పాండవాన్సముపాద్రవత్ ॥ 6-90-1(42701)
తథైవ సాత్వతో రాజన్హార్దిక్యః పరవీరహా।
అభ్యద్రవత సంగ్రామే పాండవానాం వరూథినీం ॥ 6-90-2(42702)
తతః కాంభోజముఖ్యానాం నదీజానాం చ వాజినాం ।
ఆరట్టానాం మహీజానాం సింధుజానాం చ సర్వశః ॥ 6-90-3(42703)
వనాయుజానాం శుభ్రాణాం తథా పర్వతవాసినాం ।
వాజినాం బహుభిః సంఖ్యే సమంతాత్పరివారయన్ ॥ 6-90-4(42704)
యే చాపరే తిత్తిరిజా జవనా వాతరంహసః ।
సువర్ణాలంకృతైరేతైర్వర్మవద్భిః సుకల్పితైః ॥ 6-90-5(42705)
హయైర్వాతజవైర్ముఖ్యైః పాండవస్య సుతో బలీ ।
అభ్యవర్తత తత్సైన్యం హృష్టరూపః పరంతపాః ॥ 6-90-6(42706)
అర్జునస్య సుతః శ్రీమానిరావాన్నామ వీర్యవాన్ ।
సుతాయాం నాగరాజస్య జాతః పార్థేన ధీమతా ॥ 6-90-7(42707)
ఐరావతేన సా దత్తా అనపత్యా మహాత్మనా ।
పత్యౌ హతే సుపర్ణేన కృపణా దీనచేతనా ॥ 6-90-8(42708)
కార్యార్థం తాం చ జగ్రాహ పార్థః కామవశానుగాం ।
ఏవమేష సముత్పన్నః పరక్షేత్రేఽర్జునాత్మజః ॥ 6-90-9(42709)
స నాగలోకే సంవృద్ధో మాత్రా చ పరిరక్షితః ।
పితృవ్యేణ పరిత్యక్తః పార్థద్వేషాద్దురాత్మనా ॥ 6-90-10(42710)
ఖముత్పత్య మహారాజ నాగరాట్ సత్యవిక్రమః ।
ఇంద్రలోకం జగామాశు శ్రుత్వా తత్రార్జునం గతం ॥ 6-90-11(42711)
సోఽభిగంయ మహాబాహుః పితరం సత్యవిక్రమః ।
అభ్యవాదయదవ్యగ్రో వినయేన కృతాంజలిః ॥ 6-90-12(42712)
న్యవేదయత చాత్మానమర్జునస్య మహాత్మనః ।
ఇరావానస్మి భద్రం తే పుత్రశ్చాహం తవ ప్రభో ॥ 6-90-13(42713)
మాతుః సమాగమో యశ్చ తత్సర్వం ప్రత్యవేదయత్ ।
తచ్చ సర్వం యథావృత్తమనుసస్మార పాండవః ॥ 6-90-14(42714)
పరిష్వజ్య సుతం చాపి ఆత్మనః సదృశం గుణైః ।
ప్రీతిమాననయత్పార్థో దేవరాజనివేశనం ॥ 6-90-15(42715)
సోఽర్జునేన సమాజ్ఞప్తో దేవలోకే తదా నృప ।
ప్రీతిపూర్వం మహాబాహుః స్వకార్యం ప్రతి భారత ॥ 6-90-16(42716)
`స చాపి నరశార్దూలః శార్దూలసమవిక్రమః।'
అబ్రవీచ్చ తదా పార్థమయమస్మి తవానఘ ॥ 6-90-17(42717)
స్థితః ప్రేష్యశ్చ పుత్రశ్చ సర్వథా త్వం ప్రశాధి మాం ।
కం కరోమి చ తే కామం కం చ కామం త్వమిచ్ఛసి ॥ 6-90-18(42718)
పరిష్వజ్య సుతం ప్రేంణా వాసవిః ప్రత్యువాచ తం।
ప్రీతిపూర్వం చ కార్యం చ కార్యా ప్రీతిశ్చ మానదః ॥' 6-90-19(42719)
యుద్ధకాలే తు సాహాయ్యం దాతవ్యం నో భవేదితి ।
బాఢమిత్యేవముక్త్వా తు యుద్ధకాల ఇహాగతః ॥ 6-90-20(42720)
కామవర్ణజవైరశ్వైః సర్వతః శుశుభే వృతః ।
తే హయాః కాంచనాపీడా నానావర్ణా మనోజవాః ॥ 6-90-21(42721)
ఉత్పేతుః సహసా రాజన్హంసా ఇవ మహోదధౌ ।
తే త్వదీయాన్సమాసాద్య హయసంఘాన్మనోజవాన్ ॥ 6-90-22(42722)
క్రోడైః క్రోడానభిఘ్నంతో ఘోణాభిశ్చ పరస్పరం ।
నిపేతుః సహసా రాజన్సువేగాభిహతా భువి ॥ 6-90-23(42723)
నిపతద్భిస్తథా తైశ్చ హయసంఘైః పరస్పరం ।
శుశ్రువే దారుణః శబ్దః సుపర్ణపతనే యథా ॥ 6-90-24(42724)
తథైవ తావకా రాజన్సమేత్యాన్యోన్యమాహవే ।
పరస్పరవధం ఘోరం చక్రుస్తే హయసాదినః ॥ 6-90-25(42725)
తస్మింస్తథా వర్తమానే సంకులే తుములే భృశం ।
ఉభయోరపి సంశాంతా హయసంఘాః సమంతతః ॥ 6-90-26(42726)
ప్రక్షీణసాయకాః శూరా నిహతాశ్వాః శ్రమాతురాః ।
విలయం సమనుప్రాప్తాస్తక్షమాణాః పరస్పరం ॥ 6-90-27(42727)
తతః క్షీణే హయానికే కించిచ్ఛేషే చ భారత ।
సౌబలస్యానుజాః శూరా నిర్గతా రణమూర్ధని ॥ 6-90-28(42728)
వాయువేగసమస్పర్శాంజవే వాయుసమాంశ్చ తే।
ఆరుహ్య బలసంపన్నాన్వయఃస్థాంస్తురగోత్తమాన్ ॥ 6-90-29(42729)
గజో గవాక్షో వృషకశ్చర్మవానార్జయః శుకః।
షడేతే బలసంపన్నా నిర్యయుర్మహతో బలాత్ ॥ 6-90-30(42730)
వార్యమాణాః శకునినా స్వైశ్చ యోధైర్మహాబలైః ।
సన్నద్ధా యుద్ధకుశలా రౌద్రరూపా మహాబలాః ॥ 6-90-31(42731)
తదనీకం మహాబహో భిత్త్వా పరమదుర్జయం ।
బలేన మహతా యుక్తాః స్వర్గాయ విజయైషిణః ॥ 6-90-32(42732)
వివిశుస్తే తదా హృష్టా గాంధారా యుద్ధదుర్మదాః ।
తాన్ప్రవిష్టాంస్తదా దృష్ట్వా ఇరావానపి వీర్యవాన్ ॥ 6-90-33(42733)
అబ్రవీత్సమరే యోధాన్స్వాన్విచిత్రహయస్థితాన్ ।
యథైతే ధార్తరాష్ట్రస్య యోధాః సానుగవాహనాః ॥ 6-90-34(42734)
హన్యంతే సమరే సర్వే తథా నీతిర్విధీయతాం ।
బాఢమిత్యేవముక్త్వా తే సర్వే యోధా ఇరావతః ॥ 6-90-35(42735)
జఘ్నుస్తేషాం బలానీకం దుర్జయం సమరే పరైః ।
తదనీకమనీకేన సమరే వీక్ష్య పాతితం ॥ 6-90-36(42736)
అమృష్యమాణాస్తే సర్వే సుబలస్యాత్మజా రణే ।
ఇరావంతమభిద్రుత్య సర్వతః పర్యవారయన్ ॥ 6-90-37(42737)
తాడయంతః శితైః ప్రాసైశ్చోదయంతః పరస్పరం।
తే శూరాః పర్యధావంత కుర్వంతో మహదాకులం ॥ 6-90-38(42738)
ఇరావానథ నిర్భిన్నః ప్రాసైస్తీక్ష్ణైర్మహాత్మభిః ।
స్రవతా రుధిరేణాక్తస్తోత్రైర్విద్ధ ఇవ ద్విపః ॥ 6-90-39(42739)
ఉరస్యపి చ పృష్ఠే చ పార్శ్వయోశ్చ భృశాహతః ।
ఏకో బహుభిరత్యర్థం ధైర్యాద్రాజన్న వివ్యథే ॥ 6-90-40(42740)
ఇరావానపి సంక్రుద్ధః సర్వాస్తాన్నిశితైః శరైః ।
మోహయామాస సమరే విద్ధ్వా పరపురంజయః ॥ 6-90-41(42741)
ప్రాసానుత్కృష్య తరసా స్వశరీరాదరిందమః ।
తైరేవ తాడయామాస సుబలస్యాత్మజాన్రణే ॥ 6-90-42(42742)
వికృష్య చ శితం ఖంగం గృహీత్వా చ శరావరం ।
పదాతిర్ద్రుతమాగచ్ఛజ్జిఘాంసుః సౌబలాన్యుధి ॥ 6-90-43(42743)
తతః ప్రత్యాగతప్రాణాః సర్వే తే సుబలాత్మజాః ।
భూయః క్రోధసమావిష్టా ఇరావంతమభిద్రుతాః ॥ 6-90-44(42744)
ఇరావానపి ఖంగేన దర్శయన్పాణిలాఘవం ।
అభ్యవర్తత దేవాంశ్చ మానుషాంశ్చైవ సంయుగే ॥ 6-90-45(42745)
లాఘవేనాథ చరతః సర్వే తే సుబలాత్మజాః ।
అంతరం నాభ్యగచ్ఛంత చరంతః శీఘ్రగైర్హయైః ॥ 6-90-46(42746)
భూమిష్ఠమథ తం సహ్ఖ్యే హ్యంతరిక్షాదవప్లుతం ।
పరివార్య భృశం సర్వే గ్రహీతుముపచక్రముః ॥ 6-90-47(42747)
అథాభ్యాశగతానాం తేషాం గాత్రాణ్యకృంతత ।
అసిహస్తోఽస్త్రహస్తానాం తేషాం గాత్రాణ్యకృంతత ॥ 6-90-48(42748)
ఆయుధాని చ సర్వేషాం బాహూనపి విభూషితాన్।
అపతంత నికృత్తాంగా మృతా భూమౌ గతాసవః ॥ 6-90-49(42749)
వృషకస్తు మహారాజ బహుధా విపరిక్షతః।
అముచ్యత మహారౌద్రాత్తస్మాద్వీరావకర్తనాత్ ॥ 6-90-50(42750)
తాన్సర్వాన్పతితాందృష్ట్వా భీతో దుర్యోధనస్తతః।
అభ్యధావత సంక్రుద్ధో రాక్షసం ఘోరదర్శనం ॥ 6-90-51(42751)
ఆర్శ్యశృంగిం మహేష్వాసం మాయావినమరిందమం।
వైరిణం భీమసేనస్య పూర్వం బకవధేన వై ॥ 6-90-52(42752)
పశ్య వీర యథా హ్యేష ఫల్గునస్య సుతో బలీ।
మాయావీ విప్రియం కర్తుమకార్షీన్మే బలక్షయం ॥ 6-90-53(42753)
త్వం చ కామగమస్తాత మాయాస్త్రే చ విశారదః ।
కృతవైరశ్చ పార్థేన తస్మాదేనం రణే జహి ॥ 6-90-54(42754)
బాఢమిత్యేవముక్త్వా తు రాక్షసో ఘోరదర్శనః ।
ప్రయయౌ సింహనాదేన యత్రార్జునసుతో యువా ॥ 6-90-55(42755)
స యోధైర్యుద్ధకుశలైర్విమలప్రాసయోధిభిః ।
వీరైః ప్రహారిభిర్యుక్తైః స్వైరనీకైః సమావృతః ॥ 6-90-56(42756)
[హతశేషైర్మహారాజ ద్విసాహస్త్రైర్హయోత్తమైః]
నిహంతుకామః సమరే ఇరావంతం మహాబలం ॥ 6-90-57(42757)
ఇరావానపి సంక్రుద్ధస్త్వరమాణః పరాక్రమీ
హంతుకామమయిత్రఘ్నో రాక్షసం ప్రత్యవారయత్ ॥ 6-90-58(42758)
తమాపతంతం సంప్రేక్ష్య రాక్షసః సుమహాబలః।
త్వరమాణస్తతో మాయాం ప్రయోక్తుముపచక్రమే ॥ 6-90-59(42759)
తేన మాయామయాః సృష్టా హయాస్తావంత ఏవ హి।
స్వారూఢా రాక్షసైర్ఘోరైః శూలపట్టసధారిభిః ॥ 6-90-60(42760)
తే సంరబ్ధాః సమాగంయ ద్విసాహస్రాః ప్రహారిణః।
అచిరాద్గమయామాసుః ప్రేతలోకం పరస్పరం ॥ 6-90-61(42761)
తస్మింస్తు నిహతే సైన్యే తావుభౌ యుద్ధదుర్మదౌ।
సంగ్రామే సమతిష్ఠేతాం యథా వై వృత్రవాసవౌ ॥ 6-90-62(42762)
ఆద్రవంతమభిప్రేక్ష్య రాక్షసం యుద్ధదుర్మదం ।
ఇరావాథ సంరబ్ధః ప్రత్యధావన్మహాబలః ॥ 6-90-63(42763)
సమభ్యాశగతస్యాజౌ తస్య ఖంగేన దుర్మదః ।
చిచ్ఛేద కార్ముకం దీప్తం శరవాపం చ కంచుకం ॥ 6-90-64(42764)
స నికృత్తం ధనుర్దృష్ట్వా ఖం జవేన సమావిశత్।
ఇరావంతమభిక్రుద్ధం మోహయన్నివ మాయయా ॥ 6-90-65(42765)
తతోఽంతరిక్షముత్పత్య ఇరావానపి రాక్షసం।
విమోహయిత్వా మాయాభిసత్స్య గాత్రామి సాయకైః ॥ 6-90-66(42766)
చిచ్ఛేద సర్వమర్మజ్ఞః కామరూపో దురాసదః ।
తథా స రాక్షసశ్రేష్ఠః శరైః కృత్తః పునః పునః ॥ 6-90-67(42767)
సంబభూవ మహారాజ సమవాప చ యౌవనం ।
మాయా హి సహరాజ సమవాప చ యౌవనం ॥ 6-90-68(42768)
ఏవం తద్రాక్షసస్యాంగం ఛిన్నంఛిన్నం వ్యరోహత ।
ఇరావానపి సంక్రుద్ధో రాక్షసం త మహాబలం ॥ 6-90-69(42769)
పరశ్వథేన తీక్ష్ణేన చిచ్ఛేద చ పునః పునః ।
స తేన బలినా వీరశ్ఛిద్యమాన ఇవ ద్రుమః ॥ 6-90-71aరాక్షసో వ్యనదద్ధోరం స శబ్దస్తుములోఽభవత్।
పరశ్వథక్షతం రక్షః సుస్రావ బహుశోణితం ॥ 6-90-70(42770)
తతశ్రుక్రోధ బలవాంశ్చక్రే వేగం చ సంయుగే।
ఆర్శ్యశృంగిస్తతో దృష్ట్వా సమరే శత్రుమూర్చితం ॥ 6-90-72(42771)
కృత్వా ఘోరం మహద్రూపం గ్రహీతుముపచక్రమే ।
అర్జునస్య సుతం వీరమిరావంతం యశస్వినం ॥ 6-90-73(42772)
సంగ్రామశిరసో మధ్యే సర్వేషాం తత్ర పశ్యతాం।
తాం దృష్ట్వా తాదృశీం మాయాం రాక్షసస్య దురాత్మనః ॥ 6-90-74(42773)
ఇరావానపి సంక్రుద్ధో మాయాం స్రష్టుం ప్రచక్రమే।
తస్య క్రోధాభిభూతస్య సమరేష్వనివర్తినః ॥ 6-90-75(42774)
యోఽన్వయో మాతృకస్తస్య స ఏనమభిపేదివాన్।
స నాగైర్బహుభీ రాజన్నిరావాన్సంవృతో రణే ॥ 6-90-76(42775)
దధార సుమహద్రూపమనంత ఇవ భోగవాన్।
తతో బహువిధైర్నాగైశ్ఛాదయామాస రాక్షసం ॥ 6-90-77(42776)
ఛాద్యమానస్తు నాగైః స ధ్యాత్వా రాక్షసపుంగవః।
సౌపర్ణం రూపమాస్థాయ భక్షయామాస పన్నగం ॥ 6-90-78(42777)
మాయయా భక్షితే తస్మిన్నన్వయే తస్య మాతృకే ।
విమోహితమిరావంతం న్యహనద్రాక్షసోఽసినా ॥ 6-90-79(42778)
సకుండలం సముకుటం పద్మేందుసదృశప్రభం ।
ఇరావతః శిరో రక్షః పాతయామాస భూతలే ॥ 6-90-80(42779)
తస్మింస్తు నిహతే వీరే రాక్షసేనార్జునాత్మజే।
విశోకాః సమపద్యంత ధార్తరాష్ట్రాః సరాజకాః ॥ 6-90-81(42780)
తస్మిన్మహతి సంగ్రామే తాదృశే భైరవే పునః।
మహాన్వ్యతికరో ఘోరః సేనయోః సమపద్యత ॥ 6-90-82(42781)
గజా హయాః పదాతాశ్చ విమిశ్రా దంతిభిర్హతాః ।
రథాశ్వా దంతినశ్చైవ పత్తిభిస్తత్ర సూదితాః ॥ 6-90-83(42782)
తథా పత్తిరథౌఘాశ్చ హయాశ్చ బహవో రణే।
రథిభిర్నిహతా రాజంస్తవ తేషాం చ సంకులే ॥ 6-90-84(42783)
అజానన్నర్జునశ్చాపి నిహతం పుత్రమౌరసం।
జఘాన సమరే శూరాన్రాజ్ఞస్తాన్భీష్మరక్షిణః ॥ 6-90-85(42784)
తథైవ తావకా రాజన్సృంజయాశ్చ సహస్రశః।
జుహ్వతః సమరే ప్రాణాన్నిజఘ్రురితరేతరం ॥ 6-90-86(42785)
ముక్తకేశా వికవచా విరథాశ్ఛిన్నకార్ముకాః ।
బాహుభిః సమయుధ్యంత సమవేతాః పరస్పరం ॥ 6-90-87(42786)
తథా మర్మాతిగైర్భీష్మో నిజఘాన మహారథాన్।
కంపయన్సమరే సేనాం పాండవానాం పరంతపః ॥ 6-90-88(42787)
తేన యౌధిష్ఠిరే సైన్యే బహవో మానవా హతాః।
దంతినః సాదినశ్చైవ రథినోఽథ హయాస్తథా ॥ 6-90-89(42788)
తత్ర భారత భీష్మస్య రణే దృష్ట్వా పరాక్రమం ।
అత్యద్భుతమపశ్యామ శక్రస్యేవ పరాక్రమం ॥ 6-90-90(42789)
తథైవ భీమసేనస్య పార్షతస్య చ భారత।
రౌద్రమాసీద్రణే యుద్ధం సాత్యకస్య చ ధన్వినః ॥ 6-90-91(42790)
దృష్ట్వా ద్రోణస్య విక్రాంతం పాండవాన్భయమావిశత్ ।
ఏక ఏవ రణే శక్తో నిహంతుం సర్వసైనికాన్ ॥ 6-90-92(42791)
కిం పునః పృథివీశూరైర్యోధవ్రాతైః సమావృతః।
ఇత్యబ్రువన్మహారాజ రణే ద్రోణేన పీడితాః॥ 6-90-93(42792)
వర్తమానే తథా రౌద్రే సంగ్రామే భరతర్షభ ।
ఉభయోః సేనయోః శూరా నామృష్యంత పరస్పరం ॥ 6-90-94(42793)
ఆవిష్టా ఇవ యుధ్యంతే రక్షోభూతైర్మహాబలైః ।
తావకాః పాండవేయాశ్చ సంరబ్ధాస్తాత ధన్వినః ॥ 6-90-95(42794)
న స్మ పశ్యామహే కంచిత్ప్రాణాన్యః పరిరక్షతి।
దైవాసురాభే సమరే తస్మిన్యోధా నరాధిప ॥ ॥ 6-90-96(42795)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి అష్టమదివసయుద్ధే నవతితమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes

6-90-3 వాజినాం వేగవతాం వాజినామశ్వానాం బహుభిర్గణైః పరివారయన్నితి గణశబ్దాధ్యాహారేణ ద్వయోః సంబంధః ॥
6-90-6 పాండవస్యార్జునస్య సుత ఇరావాన్ ॥
6-90-7 నాగరాజస్య ఐరావతస్య ॥
6-90-10 పితృవ్యేణ అశ్వసేనేన ॥
6-90-57 అయమర్ధః శ్లోకో దాక్షిణాత్యకోశేషు నాస్తి ఖo ఝo పుస్తకయోరస్తి ॥
6-90-95 ఆవిష్టాః గ్రహాద్యావిష్టాః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.